Chiang Mai, nazywane „Różą Północy”, to świetna baza wypadowa w góry i do dżungli północnej Tajlandii. I to nie tylko na „zaliczenie” jednej świątyni i nocnego bazaru, ale przede wszystkim na krótkie wypady: wodospady, widokowe szlaki, najwyższy szczyt kraju, jaskinie, spokojne wioski w lasach i etyczne miejsca związane ze słoniami. Poniżej znajdziesz selekcję atrakcji w pobliżu Chiang Mai ułożoną tak, żeby realnie dało się ją spiąć w 1 dzień, weekend (2 dni) albo 3 dni — z podpowiedziami o sezonowości, tłumach, logistyce i „pułapkach”, na które łatwo wpaść.
Szybki plan: co wybrać w pobliżu Chiang Mai w zależności od czasu
| Masz czasu | Najlepszy wybór (natura + widoki) | Dla kogo | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Pół dnia | Doi Suthep–Pui (punkt widokowy + krótki trekking Monk’s Trail) | Początkujący, rodziny, osoby bez auta | Tłumy w okolicy świątyni; lepiej iść rano |
| 1 dzień | Doi Inthanon: wodospady + pagody + krótki szlak (np. las mglisty) | Każdy, kto chce „górskiej Tajlandii” | Deszcz = ślisko; w weekendy więcej wycieczek |
| 2 dni | Chiang Dao (jaskinia + trekking / punkt widokowy) + spokojny nocleg poza miastem | Aktywni, pary, małe grupy | Na dłuższe trasy warto mieć lokalnego przewodnika |
| 3 dni | Miks: Doi Inthanon + Mae Kampong + Chiang Dao | Osoby, które chcą zobaczyć różne „twarze” północy | Nie próbuj upchać wszystkiego w 1 dzień |
Pro tip (evergreen): Jeżeli trafiasz na okres zadymienia (smog z wypalania), priorytetem staje się jakość powietrza. Sprawdzaj AQI w aplikacji (np. IQAir/AirVisual) i w takie dni wybieraj atrakcje bliżej miasta, krótsze spacery lub miejsca po deszczu — zamiast ambitnych panoram z dalekimi widokami.
Jak ogarnąć dojazdy bez auta: skuter, songthaew, prywatny kierowca i wycieczki
Największy błąd, jaki widzę u osób planujących atrakcje w pobliżu Chiang Mai, to zakładanie, że „wszędzie dojadę łatwo Grabem”. W mieście — tak. W góry i do parków narodowych bywa różnie.
Opcje transportu (praktycznie)
- Skuter — największa elastyczność, ale też największe ryzyko. W porze deszczowej serpentyny i liście na asfalcie potrafią być śliskie. Jeżeli nie masz doświadczenia, nie rób pierwszych górskich tras „na żywioł”.
- Wynajem auta — wygodny na Doi Inthanon i Chiang Dao. Daje możliwość zatrzymań na punktach widokowych i przy wodospadach.
- Prywatny kierowca — dobre rozwiązanie dla 2–4 osób, zwłaszcza na całodniowe wypady (Doi Inthanon, Chiang Dao). Zyskujesz komfort i nie martwisz się parkowaniem.
- Wycieczki zorganizowane — sensowne, jeśli chcesz „zero logistyki”, ale sprawdzaj program: czy jest czas na spacer, czy tylko szybkie „foto stop” w tłumie.
- Songthaew (czerwone pickupy) — w obrębie miasta i na popularnych trasach. Na dalsze wypady często trzeba negocjować kurs jak prywatny przejazd.
Pro tip: Na popularne miejsca jedź wcześnie. Rano jest chłodniej, szlaki są mniej rozdeptane, a zdjęcia wychodzą lepiej (mniej ostrego światła). W Doi Inthanon poranek potrafi być naprawdę rześki — przyda się cienka bluza.
Doi Suthep–Pui National Park: widoki, świątynia i krótki trekking z miasta
Doi Suthep–Pui to najprostszy „górski” wypad z Chiang Mai. Wiele osób kończy na świątyni Wat Phra That Doi Suthep, ale warto dorzucić element trekkingu i przyrody — wtedy to miejsce ma dużo więcej sensu.
Wat Phra That Doi Suthep i punkt widokowy
Świątynia Wat Phra That Doi Suthep jest jedną z najważniejszych w Tajlandii i ma świetny punkt widokowy na Chiang Mai. Jeśli chcesz uniknąć tłoku, celuj w poranek. Po deszczu widoczność bywa lepsza, ale schody i płytki mogą być śliskie.
Monk’s Trail: szybki szlak na rozprostowanie nóg
Jeżeli lubisz chodzić, poszukaj wejścia na Monk’s Trail — popularny, krótki szlak prowadzący w stronę Doi Suthep. To fajna opcja, jeśli chcesz poczuć „las” bez wielkiej wyprawy i bez konieczności całodniowego wyjazdu poza miasto.
Doi Pui i spokojniejsza strona parku
Głębiej w parku jest ciszej. Doi Pui bywa wybierane jako „ucieczka” od najbardziej obleganych miejsc. Jeśli jedziesz skuterem, pamiętaj o zjazdach — hamuj silnikiem, nie tylko klamką.
Doi Inthanon: najwyższy szczyt Tajlandii, wodospady i trasy dla każdego
Park Narodowy Doi Inthanon to klasyk, ale w dobrym sensie: da się tu złożyć dzień z wodospadami, punktami widokowymi, krótkim spacerem w lesie i elementem kultury. To też jedno z tych miejsc, gdzie różnica między „przejechałem” a „przeszedłem” jest ogromna.
Wachirathan Falls: wodospad, do którego nie trzeba być piechurem
Wachirathan Falls (Wodospad Wachirathan), zwany czasem „Diamentowym Wodospadem”, jest łatwo dostępny — dojście jest krótkie i prowadzi po wygodnych ścieżkach. To dobra opcja na dzień, kiedy nie masz ochoty na długi marsz albo podróżujesz z rodziną. Przy dużej wilgotności w powietrzu unosi się mgiełka, więc zabezpiecz telefon/aparat przed kroplami.
Dojście do wodospadu jest proste dzięki dobrze utrzymanym ścieżkom i mostkom. Głośny szum wody i chłodniejsze powietrze to realna ulga w upał. W porze deszczowej wodospad jest bardziej „mocny”, ale teren bywa śliski.
Okolica Doi Inthanon to także dobre miejsce do obserwacji ptaków i motyli — jeśli lubisz przyrodę „na spokojnie”, przyda się lornetka albo choć dłuższa chwila postoju poza głównym tarasem widokowym.
Warto pamiętać, że te tereny są ważne dla mniejszości etnicznych (m.in. Karen). Jeśli trafisz na lokalne stragany czy małe punkty z jedzeniem, potraktuj to jako okazję do spróbowania prostych dań i wsparcia lokalnej społeczności, a nie „parkowej atrakcji do zaliczenia”.
Pagoda Noppamethanedon i pagoda Nopphonphusiri: punkt obowiązkowy na trasie
Pagody Noppamethanedon i Nopphonphusiri leżą w Parku Narodowym Doi Inthanon. Zostały zbudowane na cześć 60. urodzin króla Bhumibola Adulyadeja (w 1987 roku) oraz królowej Sirikit (w 1992 roku). Poza samymi budowlami warto poświęcić czas na ogrody i obejście tarasów — to właśnie stamtąd zwykle łapie się najlepsze kadry.
Pagoda dedykowana królowi ma bardziej „masywny” charakter, a ta poświęcona królowej jest wizualnie lżejsza. Obie łączy ścieżka, którą można przejść bez pośpiechu — widoki na doliny potrafią być świetne szczególnie rano, gdy chmury są niżej.
W środku znajdziesz zdobienia, posągi Buddy i malowidła. Nawet jeśli nie jesteś „świątynną” osobą, warto wejść na chwilę — głównie dla zrozumienia, jak mocno w Tajlandii przenika się krajobraz, religia i symbolika królewska.
Jak ułożyć dzień na Doi Inthanon (bez gonitwy)
- Rano: wjazd do parku, punkt na szczycie / punkt widokowy (jeśli pogoda dopisuje).
- Środek dnia: pagody + ogrody (zostaw sobie czas na spokojny spacer).
- Popołudnie: Wachirathan Falls lub inny wodospad + krótki spacer w lesie.
Pro tip: W Doi Inthanon pogoda potrafi zmienić się w kilkanaście minut. Nawet w „ładny” dzień wrzuć do plecaka lekką kurtkę przeciwdeszczową i coś na komary.
Sanktuaria słoni: jak wybrać etycznie (i czego unikać)
Okolice Chiang Mai są znane z miejsc związanych ze słoniami — niestety także z atrakcji, które etyczne nie są. Dobra zasada: im mniej „performansu” i im mniej jazdy na słoniu, tym lepiej. Szukaj miejsc, które stawiają na obserwację, edukację i naturalne zachowania zwierząt.
Elephant Nature Park
Elephant Nature Park to znane sanktuarium, które przyjmuje słonie uratowane z trudnych warunków. Zwykle program wizyty polega na karmieniu, obserwacji i poznaniu historii zwierząt. Jeśli trafiasz na ofertę, która obiecuje „mnóstwo trików” albo „show”, to nie jest to, czego szukasz w etycznej wersji takiej atrakcji.
Green Happy Elephants Sanctuary
Green Happy Elephants Sanctuary to opcja dla osób, które chcą zobaczyć słonie w spokojniejszym rytmie, w naturalnym otoczeniu. To miejsce stawia na edukację i tłumaczenie kontekstu: skąd te zwierzęta trafiły do sanktuarium i jak wygląda opieka.
Na miejscu często największą wartością jest sama obserwacja: jak słonie wchodzą w interakcje, jak odpoczywają, jak wyglądają ich relacje w grupie. Jeżeli zależy Ci na zdjęciach „na dotyk”, łatwo popaść w turystyczny schemat — ja wolę zostawić sobie dystans i po prostu popatrzeć.
W wielu miejscach można uczestniczyć w karmieniu czy przygotowywaniu jedzenia. Traktuj to jako część edukacji, a nie „atrakcję na siłę”. Jeśli cokolwiek budzi Twój dyskomfort — odpuść. W okolicach Chiang Mai opcji jest sporo.
Pro tip: Czerwone flagi „nieetycznych” ofert: jazda na słoniu, sztuczki, malowanie obrazów, pokazy, łańcuchy widoczne przez większość czasu, bardzo duże grupy i presja na „kąpiel ze słoniem” jako główną atrakcję.
Wioski i mniejszości etniczne: jak zwiedzać z szacunkiem (Karen i nie tylko)
W okolicach Chiang Mai spotkasz oferty wycieczek do „wiosek plemion” — najczęściej w kontekście Karen i tzw. „długich szyi” (obręcze). W oryginalnym tekście pojawia się ważna wątpliwość: że bywa to robione „pod turystów” i przypomina „ludzkie zoo”. Podtrzymuję tę ostrożność.
Co zrobić zamiast „wioski jako atrakcji”
- Wybieraj lokalne wioski z krótkimi szlakami i małymi kawiarniami, gdzie turystyka jest dodatkiem (np. okolice Mae Kampong — opis niżej).
- Jeśli jedziesz z przewodnikiem, dopytaj, czy społeczność ma realną kontrolę nad wizytami i z tego korzysta.
- Unikaj miejsc, gdzie ludzie są „wystawieni” do zdjęć, a program opiera się na oglądaniu ich jak eksponatów.
Pro tip: Najlepsze interakcje kulturowe w Tajlandii są zwykle „przy okazji”: jedzenie w małym barze, rozmowa na targu, nocleg prowadzony przez lokalną rodzinę — a nie w ramach widowiska.
Mae Kampong: chłodniejsza wioska w lesie na spokojny dzień (albo noc)
Jeśli szukasz miejsca, które jest wciąż „w pobliżu Chiang Mai”, ale daje oddech od miasta, Mae Kampong jest bardzo dobrym kierunkiem. To zielona, chłodniejsza okolica, gdzie da się zrobić krótkie spacery, zjeść coś lokalnego i po prostu pobyć w lesie.
Co robić na miejscu
- Krótki spacer po okolicy i wzdłuż potoku (bez spiny na wielkie kilometry).
- Kawa i jedzenie w miejscach prowadzonych przez lokalnych mieszkańców.
- Opcja noclegu, jeśli chcesz wstać wcześnie i złapać spokojny poranek w górach.
Mae Kampong dobrze działa jako „dzień regeneracyjny” między bardziej intensywnymi wypadami typu Doi Inthanon czy Chiang Dao.
Chiang Dao: jaskinia, góry i świetna baza na 2 dni
Chiang Dao to jeden z moich ulubionych kierunków na wypad poza Chiang Mai — bo łączy łatwe atrakcje (jaskinia) i opcję bardziej górską (trekking). Jeśli masz do dyspozycji 2 dni, to jest bardzo sensowny wybór: pierwszego dnia zwiedzasz spokojnie, drugiego ruszasz w teren.
Chiang Dao Cave: co warto wiedzieć
Chiang Dao Cave to jedna z większych jaskiń Tajlandii — system korytarzy ma ponad 12 km długości. Część jest dostępna do zwiedzania, a głębiej wchodzi się zwykle z przewodnikiem (i z sensownym światłem). W środku bywa ślisko, a temperatura jest niższa niż na zewnątrz — co akurat bywa przyjemne.
Trekking w Chiang Dao: kiedy ma sens
Jeżeli chcesz czegoś więcej niż jaskinia, rozważ trekking w okolicy. Tu ważna uwaga: w terenie górskim i leśnym w północnej Tajlandii warunki potrafią się szybko zmieniać, a oznaczenia szlaków nie zawsze są „europejskie”. Na ambitniejsze trasy lepiej iść z lokalnym przewodnikiem.
Pro tip: Jeśli planujesz trekking w Chiang Dao, przygotuj buty z bieżnikiem (nie „miejskie sneakersy”), zapas wody i coś przeciwdeszczowego — nawet gdy rano jest ładnie.
Wodospady i natura bliżej miasta: łatwe opcje na krótszy wypad
Nie zawsze masz energię na całodniową trasę w Doi Inthanon czy wyjazd do Chiang Dao. Na takie dni najlepiej sprawdzają się krótsze wypady w okolice Mae Rim i Mae Taeng oraz mniej „commitmentowe” punkty widokowe.
Sticky waterfalls (Bua Thong): nietypowa atrakcja na pół dnia
Tzw. sticky waterfalls, czyli Bua Thong Waterfalls, to wodospady na osadach wapiennych, po których da się wchodzić (dosłownie) bez ciągłego ślizgania się jak na skale. To jedna z tych atrakcji, które dobrze robią jako kontrast do klasycznych wodospadów w Doi Inthanon.
Mae Rim / Mae Taeng: miks lasu i krótkich przystanków
Te rejony są popularne, bo są stosunkowo blisko i łatwo złożyć z nich plan: krótki spacer, wodospad, punkt widokowy, jedzenie. Jeśli chcesz uniknąć tłumów, wybieraj godziny poranne i dni poza weekendem.
Pora deszczowa, pora sucha i „smoke season”: jak dobierać atrakcje do warunków
Planowanie atrakcji w pobliżu Chiang Mai mocno zależy od warunków. Dwie rzeczy potrafią zepsuć „górski vibe”: intensywny deszcz (śliskie szlaki, gorsza widoczność) oraz zadymienie w okresie wypalania.
Gdy pada (lub ma padać)
- Wybieraj miejsca z krótkimi dojściami i dobrą infrastrukturą: Wachirathan Falls, pagody na Doi Inthanon, punkty widokowe dostępne z parkingu.
- Unikaj stromych, błotnistych tras i „ambitnych” zejść w dżungli bez przewodnika.
- Po deszczu wodospady są mocniejsze — to plus, ale rośnie ryzyko poślizgnięcia.
Gdy jest sucho i gorąco
- Startuj wcześnie rano.
- Planuj przerwy w cieniu i nie licz, że „jakoś to będzie” z wodą — weź zapas.
- Doi Inthanon zwykle daje przyjemniejszą temperaturę niż niziny.
Gdy jest smog
- Sprawdzaj AQI i dopasuj ambicje.
- W takie dni lepiej działają krótkie wypady, kawiarnie w zielonych rejonach, ewentualnie miejsca po deszczu.
- Jeśli masz wrażliwe drogi oddechowe — maska z filtrem (np. N95/KN95) robi różnicę.
Gotowe mini-trasy na 1 dzień, 2 dni i 3 dni (sprawdzone układanie)
Plan na 1 dzień: Doi Inthanon „bez spiny”
- Wczesny wyjazd z Chiang Mai.
- Pagody Noppamethanedon i Nopphonphusiri + ogrody.
- Wachirathan Falls.
- Po drodze przerwa na obiad w lokalnym miejscu (zamiast jedzenia „w punkcie turystycznym”).
- Powrót przed zmrokiem (bez nerwowego zjazdu w ciemności).
Plan na weekend (2 dni): Chiang Dao + spokojny nocleg
- Dzień 1: dojazd, Chiang Dao Cave, zachód słońca / spokojny wieczór.
- Dzień 2: trekking (łatwiejszy lub z przewodnikiem), powrót do Chiang Mai.
Plan na 3 dni: klasyki + mniej oczywisty odpoczynek
- Dzień 1: Doi Suthep–Pui (Monk’s Trail + świątynia).
- Dzień 2: Doi Inthanon (pagody + wodospad + krótki spacer).
- Dzień 3: Mae Kampong (spokojnie, wioska w lesie) albo sticky waterfalls, jeśli chcesz bardziej „aktywnie”.
Pro tip: Najlepszy „hack” na Chiang Mai to nie dokładanie kolejnych punktów, tylko zostawienie luzu. Północ Tajlandii smakuje lepiej, gdy masz czas zatrzymać się w jednym miejscu na dłużej niż 15 minut.
Co spakować na wypady w góry w pobliżu Chiang Mai (checklista)
- Buty z bieżnikiem (w porze deszczowej to podstawa).
- Kurtka przeciwdeszczowa lub poncho.
- Woda i małe przekąski (zwłaszcza na dłuższe przejazdy).
- Coś cieplejszego na Doi Inthanon (na górze bywa chłodno).
- Repelent na komary + coś po ukąszeniach.
- Powerbank — w trasie łatwo zużyć baterię na zdjęcia i mapy.
- Gotówka — w mniejszych miejscach nie zawsze zapłacisz kartą.
Podsumowanie: jak mądrze wybrać atrakcje w pobliżu Chiang Mai
Okolice Chiang Mai dają dokładnie to, czego często brakuje w popularnych miejscach Tajlandii: góry, chłodniejsze lasy, wodospady i wycieczki, które można dopasować do formy i pogody. Jeśli miałbym uprościć wybór:
- Chcesz widok + krótki trekking bez dalekich dojazdów — wybierz Doi Suthep–Pui.
- Chcesz „najwięcej natury w jeden dzień” — jedź na Doi Inthanon (pagody + wodospady + krótki szlak).
- Chcesz weekend bardziej w stylu górskim — postaw na Chiang Dao (jaskinia + trekking).
- Chcesz odetchnąć w zieleni i zwolnić — Mae Kampong.
- Chcesz zobaczyć słonie — wybieraj etyczne sanktuaria i unikaj miejsc z jazdą i pokazami.
Najważniejsze: nie próbuj „zaliczyć” wszystkiego. W Chiang Mai naprawdę opłaca się zostawić przestrzeń na pogodę, zmęczenie i spontaniczne postoje.
FAQ: atrakcje w pobliżu Chiang Mai
Jakie są najlepsze atrakcje w pobliżu Chiang Mai na 1 dzień?
Najbardziej uniwersalny plan na 1 dzień to Park Narodowy Doi Inthanon: pagody Noppamethanedon i Nopphonphusiri + jeden z wodospadów (np. Wachirathan) + krótki spacer w lesie. Jeśli wolisz coś bliżej miasta, wybierz Doi Suthep–Pui i dodaj Monk’s Trail.
Czy da się zwiedzać w pobliżu Chiang Mai bez wynajmu auta?
Tak, ale zależy od miejsca. Doi Suthep–Pui jest najłatwiejsze logistycznie. Na dalsze kierunki (Doi Inthanon, Chiang Dao) najwygodniej działa prywatny kierowca lub wycieczka. Songthaew bywa opcją, ale na dłuższe trasy często wychodzi jak prywatny kurs.
Kiedy najlepiej jechać na Doi Inthanon?
Najlepiej wcześnie rano — jest mniej ludzi i przyjemniejsza temperatura. W porze deszczowej wodospady są efektowne, ale szlaki mogą być śliskie. W okresie zadymienia priorytetem jest AQI, bo widoki mogą być słabsze mimo dobrej pogody.
Jak rozpoznać etyczne sanktuarium słoni w okolicach Chiang Mai?
Szukaj miejsc, które stawiają na obserwację i edukację, a nie show. Unikaj jazdy na słoniu, sztuczek, pokazów i ofert nastawionych na „idealne zdjęcia”. Dobre sanktuarium pozwala słoniom zachowywać się naturalnie i nie wymusza interakcji.
Czy Chiang Dao jest warte noclegu, czy da się zrobić to jako day trip?
Da się zrobić jednodniowo, ale jeśli chcesz dołożyć trekking i nie gonić, nocleg ma sens. Wtedy jaskinię robisz spokojnie pierwszego dnia, a drugiego idziesz w góry lub jedziesz w widokowe miejsca bez presji powrotu na już.
Na co uważać na szlakach i przy wodospadach w pobliżu Chiang Mai?
Najczęstsze problemy to: śliskie podłoże po deszczu, szybkie zmiany pogody w górach, niedoszacowanie czasu dojazdu oraz brak wody. Warto mieć buty z bieżnikiem, kurtkę przeciwdeszczową i plan „B” na dzień z gorszym AQI lub ulewą.
{ „@context”: „https://schema.org”, „@type”: „FAQPage”, „mainEntity”: [ { „@type”: „Question”, „name”: „Jakie są najlepsze atrakcje w pobliżu Chiang Mai na 1 dzień?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Najbardziej uniwersalny plan na 1 dzień to Park Narodowy Doi Inthanon : pagody Noppamethanedon i Nopphonphusiri + jeden z wodospadów (np. Wachirathan) + krótki spacer w lesie. Jeśli wolisz coś bliżej miasta, wybierz Doi Suthep–Pui i dodaj Monk’s Trail.” } }, { „@type”: „Question”, „name”: „Czy da się zwiedzać w pobliżu Chiang Mai bez wynajmu auta?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Tak, ale zależy od miejsca. Doi Suthep–Pui jest najłatwiejsze logistycznie. Na dalsze kierunki (Doi Inthanon, Chiang Dao) najwygodniej działa prywatny kierowca lub wycieczka. Songthaew bywa opcją, ale na dłuższe trasy często wychodzi jak prywatny kurs.” } }, { „@type”: „Question”, „name”: „Kiedy najlepiej jechać na Doi Inthanon?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Najlepiej wcześnie rano — jest mniej ludzi i przyjemniejsza temperatura. W porze deszczowej wodospady są efektowne, ale szlaki mogą być śliskie. W okresie zadymienia priorytetem jest AQI, bo widoki mogą być słabsze mimo dobrej pogody.” } }, { „@type”: „Question”, „name”: „Jak rozpoznać etyczne sanktuarium słoni w okolicach Chiang Mai?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Szukaj miejsc, które stawiają na obserwację i edukację, a nie show. Unikaj jazdy na słoniu, sztuczek, pokazów i ofert nastawionych na „idealne zdjęcia”. Dobre sanktuarium pozwala słoniom zachowywać się naturalnie i nie wymusza interakcji.” } }, { „@type”: „Question”, „name”: „Czy Chiang Dao jest warte noclegu, czy da się zrobić to jako day trip?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Da się zrobić jednodniowo, ale jeśli chcesz dołożyć trekking i nie gonić, nocleg ma sens . Wtedy jaskinię robisz spokojnie pierwszego dnia, a drugiego idziesz w góry lub jedziesz w widokowe miejsca bez presji powrotu na już.” } }, { „@type”: „Question”, „name”: „Na co uważać na szlakach i przy wodospadach w pobliżu Chiang Mai?”, „acceptedAnswer”: { „@type”: „Answer”, „text”: „Najczęstsze problemy to: śliskie podłoże po deszczu, szybkie zmiany pogody w górach, niedoszacowanie czasu dojazdu oraz brak wody. Warto mieć buty z bieżnikiem, kurtkę przeciwdeszczową i plan „B” na dzień z gorszym AQI lub ulewą.” } } ] }